Udar: podział, pochodzenie, objawy

 Udar niedokrwienny. Mechanizm niedokrwienia mózgu bywa różny. Niedokrwienie, które doprowadza do zmniejszenia przepływu krwi przez mózg, może być wynikiem zwężenia lub całkowitego zamknięcia światła naczynia m.in. wskutek zmian miażdżycowych, zakrzepów, procesów zapalnych lub zatorów. Jeśli niedokrwienie powoduje nieodwracalne zmiany w postaci martwicy, powstaje udar niedokrwienny. Stanowi on około 80 % wszystkich udarów [1]. W zależności od mechanizmu patogenetycznego, niedokrwienne zaburzenia krążenia w ośrodkowym układzie nerwowym można podzielić na:

  • Zakrzepowo-zatorowe – gdy do niedokrwienia doprowadza narastający zakrzep lub zator, bądź tworzy się zakrzep, powodujący zamknięcie światła naczynia. Zawał mózgu powstający w tym mechanizmie stanowi od 14 do 40% udarów niedokrwiennych.

  • Lakunarne (zatokowe) – niedokrwienie spowodowane jest zmianami w małych naczyniach przeszywających. Stanowią około 25% udarów.

  • Hemodynamiczne –związane z zaburzeniami systemowymi perfuzji w obrębie ośrodkowego układu nerwowego (o.u.n.) wynikłymi z nagłej, uogólnionej niedostateczności krążenia [2].

Udar krwotoczny. Udar krwotoczny stanowi 10 – 12 % wszystkich udarów mózgu i spowodowany jest pęknięciem naczynia wewnątrzmózgowego  (krwotok sródmózgowy) lub zewnątrzmózgowego (krwotok podpajęczynówkowy) [3]. Nagły wylew krwi z pękniętego naczynia niszczy utkanie mózgu. Do udarów krwotocznych dochodzi najczęściej z powodu obecności malformacji naczyniowych (tętniaki, naczyniaki), nadciśnienia tętniczego, chorób krwi, urazów czaszki, stosowania leków i narkotyków sympatykomimetycznych, takich jak amfetamina, efedryna, pseudoefedryna, kokaina [2].

Krwotok podpajęczynówkowy: Postacią udaru krwotocznego jest krwotok podpajęczynówkowy. Istotą tego krwotoku jest nagłe krwawienie do zewnętrznych przestrzeni płynowych, tj. między oponą pajęczą, a oponą miękką [1]. Może obejmować również przestrzeń pod oponą twardą, krew może pojawić się także śródmózgowo lub wewnątrzkomorowo. Najczęstszą przyczyną krwawienia jest pęknięcie tętniaka, połączone z wynaczynieniem krwi z jednej z tętnic zaopatrujących ośrodkowy układ nerwowy, najczęściej z tętnic koła Willisa do przestrzeni podpajęczej [2].

 Objawy zależą od lokalizacji uszkodzenia w mózgu oraz od rozległości ogniska, które objął udar. Objawy te nie występują w oderwaniu, wpływają wzajemnie na siebie, a ich obraz kliniczny zmienia się w czasie.

Kliniczne objawy udaru mózgu:

  • zawroty i bóle głowy z uczuciem wirowania otoczenia,

z towarzyszącymi nudnościami, wymiotami,

  • zaburzenia przytomności,

  • zaburzenia tzw. wyższych czynności nerwowych – afatyczne zaburzenia mowy,

aleksja, akalkulia, agrafia, ,agnozja wzrokowa,

  • porażenie lub niedowład połowiczy,

  • zaburzenia czucia,

  • upośledzenie widzenia,

  • zaburzenia spojrzenia,

  • zaburzenia zwieraczy,

  • zaburzenia równowagi i koordynacji ruchów,

  • zaburzenia wegetatywne [4].

Epidemiologia.Udar mózgu jest trzecią, co do częstości przyczyną śmierci i główną przyczyną trwałego kalectwa i braku samodzielności u osób dorosłych.Na udar mózgu zapada, co roku w Polsce około 60 tys. osób, a około 40% chorych umiera w ciągu pierwszych 28 dni, a u 50% występują różnego stopnia trwałe deficyty neurologiczne i funkcjonalne. Zapadalność na tę chorobę określa się na około 175/100 000 mężczyzn i 125/100 000 kobiet.Rocznie na świecie z powodu udaru mózgu umiera 4,6 miliona ludzi, w tym 3,2 miliona w krajach rozwijających się i 1,2 miliona w krajach wysoko uprzemysłowionych. Z długofalowej obserwacji wynika, że w krajach uprzemysłowionych zarówno współczynniki zapadalności, jak i umieralności z powodu udaru mózgu, w ciągu ostatnich 40 lat, uległy znacznemu obniżeniu. Tendencji tych nie obserwowano w większości krajów Europy Wschodniej [4,5].

 Wśród czynników ryzyka prowadzących do niedokrwiennego udaru mózgu możemy wyróżnić tzw. czynniki modyfikowalne i niemodyfikowalne:

  • Wśród niemodyfikowalnych czynników ryzyka udaru niedokrwiennego wyróżniamy:
  • wiek powyżej 55. rż.– gdzie każda dekada życia podwaja zagrożenie wystąpienia udaru,
  • płeć – częściej chorują mężczyźni niż kobiety (mężczyźni/kobiety: 1,31,0),
  • rasa – współczynnik zapadalności na udar niedokrwienny wśród rasy czarnej jest znamiennie i niezależnie wyższy, natomiast u osób rasy żółtej ryzyko wystąpienia udaru niedokrwiennego jest mniejsze, ale większe jest ryzyko udaru krwotocznego,
  • czynniki genetyczne- uwarunkowana genetycznie cukrzyca, nadciśnienie tętnicze [2].

Modyfikowalne czynniki ryzyka:

  • nadciśnienie tętnicze – utrwalone, stwarza 3 – 6-krotnie większe ryzyko wystąpienia udaru,
  • cukrzyca – powoduje 1,8 – 2,2-krotny wzrost ryzyka wystąpienia udaru,
  • choroby mięśnia sercowego, układu bodźcoprzewodzącego i zastawek serca, migotanie przedsionków, zwały mięśnia sercowego
  • przebyty incydent TIA lub udar [1],
  • choroby krwi – policytemia, trombocytoza, poliglobulia,
  • nadużywanie alkoholu,
  • przewlekły nikotynizm – 2,5 – 3-krotnie zwiększa ryzyko wystąpienia udaru proporcjonalnie do liczby wypalonych papierosów,
  • niewłaściwy sposób odżywiania i otyłość, która 1,5-krotnie zwiększa ryzyko udaru,
  • brak aktywności fizycznej,
  • złe warunki socjoekonomiczne i niski poziom edukacji [2].

Czynniki ryzyka predysponujące do wystąpienia udaru krwotocznego:

  • nadciśnienie tętnicze,
  • obecność malformacji naczyniowych,
  • stosowanie leków i narkotyków sympatykomimetycznych – amfetaminy, efedryny, fenylopropanolaminy, kokainy [2].

 

  1.   Pruszyński J., Ogólnoustrojowe konsekwencje udarów mózgu, Przewodnik Lekarza, 5/2008
  2. Jaracz K., Pielęgniarstwo neurologiczne, Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa 2008.
  3. Pełszyńska B., Podstawy neurologii. Seminaria dla studentów pielęgniarstwa, Wydawnictwo Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Warszawa 2008.
  4.   Domański E., Wilk M., Kiebzak W., Wpływ wczesnej rehabilitacji na sprawność motoryczną pacjentów po udarach mózgu, Fizjoterapia Polska 1/2008.
  5.   www.mp.pl, (data wejścia 17.02.2010).

Ewa J.

Artykuł jest fragmentem pracy lic. udostępnionej w celach edukacyjnych. Kopiowanie i publikowanie zabronione.

Leave a reply

required