Edukacja pacjenta z udarem i jego rodziny

 Przystępując do edukacji pacjentów w pierwszej kolejności należy poznać ich potencjał intelektualny, a także motywację do pracy. Pielęgniarka powinna ocenić zdolności przyswajania wiedzy przez pacjenta. Zakres i charakter treści edukacyjnych powinny stanowić podstawę przygotowania pacjenta do samoopieki. Pacjent powinien zostać wyedukowany przez pielęgniarkę w kierunku prozdrowotnego stylu życia, eliminowania czynników ryzyka choroby, a także w kierunku samokontroli wybranych parametrów zdrowotnych. Budowanie świadomości prozdrowotnej jest trudnym zadaniem dla pielęgniarki. Musi ona bowiem pobudzić w pacjencie pozytywne zachowania na rzecz zdrowia. Może to osiągnąć poprzez wskazywanie ich wpływu na polepszanie się lub normowanie stanu zdrowia, wyrażanie aprobaty dla działań właściwych, zalecanych, podkreślanie sukcesów w zmianie nawyków np. w ograniczeniu wypalanych papierosów, spożywanego alkoholu, zwiększenia spożycia owoców i warzyw, czy w podjęciu aktywności fizycznej itp. Pielęgniarka powinna kształtować u chorego postawę świadomego i aktywnego pacjenta, odpowiedzialnego za własne zdrowie. Należy uświadomić pacjentowi, że po przebytym udarze jego tryb życia powinien ulec pewnym modyfikacjom. Musi być on dobrze zorganizowany, bez nadmiernego wysiłku fizycznego i psychicznego, który może doprowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi.Ważnym jest by pacjent zdawał sobie sprawę jak wielką rolę odgrywa zachowanie aktywności ruchowej – dostosowanej do stanu zdrowia, właściwej diety, rzucenie palenia, kontrola ciśnienia tętniczego krwi, oraz unikanie stresów [1].

 Chorzy, którzy ulegli udarowi mózgu po wypisaniu ze szpitala często wymagają opieki – w mniejszym lub większym zakresie, w zależności od uszkodzenia mózgu, które spowodował udar.Zapewnienie tej opieki przeważnie spada na rodzinę pacjenta, która nie zawsze jest dobrze poinformowana na temat tego jak zająć się taką osoba. Dlatego niezwykle ważnym działaniem pielęgniarskim na rzecz pacjenta jest edukacja jego rodziny w kierunku opieki nad chorym w domu, po zakończonym okresie hospitalizacji.Najlepiej, jeśli taką pomoc może udzielić choremu właśnie rodzina, gdyż są to ludzie najbliżsi pacjentowi, znający jego przyzwyczajenia, nawyki i zachowania sprzed okresu choroby. Są to też osoby bardzo dobrze poinformowane o stanie zdrowia pacjenta i przebytym leczeniu po udarze. Często towarzyszą choremu przez całą drogę od wystąpienia choroby, po leczenie, rehabilitację i wreszcie wypis do domu.

Udar mózgu to problem zdrowotny, na który nie ma prostego lekarstwa, dlatego rodzina opiekująca się chorym musi wykazać maksimum zrozumienia, empatii i cierpliwości w stosunku do chorego by pomóc przezwyciężyć mu ból, cierpienie i trudności, które nieodłącznie związane są z jego chorobą. Pielęgniarka prowadząc edukację rodziny powinna zwrócić szczególną uwagę na zaangażowanie i motywację opiekunów pacjenta. Bo to właśnie oni jak i sam pacjent muszą widzieć sens podejmowanego wysiłku. Należy zaznaczyć jednak, że do zadań pielęgniarki nie powinna należeć tylko edukacja, ale także motywowanie rodziny i udzielenie jej wsparcia emocjonalnego. Efekty edukacji zalezą od aktywnego uczestnictwa i zaangażowania zarówno chorego jak i jego bliskich.

Edukację rodziny należy rozpocząć już podczas pierwszych dni pobytu pacjenta na oddziale. Należy włączyć rodzinę w codzienną toaletę pacjenta – jeśli są przy niej obecni. Pokazać im jak myć chorego i zwrócić uwagę na potrzebę dokładnego osuszania skóry. Utrzymanie higieny osobistej jest bardzo ważne dla zdrowia i dobrego samopoczucia. Jeśli pacjent jest sprawny, nawet w stopniu minimalnym, rodzina powinna zachęcać chorego do korzystania przez niego z łazienki, prysznica czy wanny. Należy przy tym pamiętać, że chory wchodzi do wanny zawsze stroną słabszą, a wychodzi silniejszą. Przemieszczanie się nawet tak niewielkie jak do łazienki i z powrotem jest elementem rehabilitacji i przyśpiesza powrót funkcji ruchowych. Należy zwrócić rodzinie uwagę na stworzenie warunków bezpieczeństwa podczas toalety, które dotyczą zabezpieczenia sanitariatów, zamocowania uchwytów, podczas kąpieli, wstawiania krzesła do wanny, czy prysznica i zabezpieczeniu go matą antypoślizgową.

Na wszystkich etapach usprawniania pacjenta należy dążyć do zaangażowania członków rodziny w proces rehabilitacji. Pozwolić im obserwować ćwiczenia rehabilitacyjne wykonywane przy pacjencie, aby mogli je wykonywać później z chorym sami w domu. Ważne jest by pielęgniarka uświadomiła rodzinę, że regularne ćwiczenia są podstawą usprawniania po udarze i że ćwiczenia fizyczne powodują wzrost połączeń międzyneuronalnych, przywracając pamięć motoryczną.

Rodzina musi wiedzieć, że czynności bardziej skomplikowane trzeba często powtarzać, aż do mementu, kiedy przestaną sprawiać trudności.Jeśli u chorego istnieje zespół połowiczego zaniedbywania pielęgniarka powinna wyjaśnić rodzinie istotę problemu i wskazać właściwe postępowanie.Rodzina musi być świadoma, że wówczas największy nacisk kładzie się na aktywizację strony niesprawnej tzn. świadome poruszanie słabszą kończyną i przyjmowanie naturalnego położenia po obu stronach pacjenta. Opiekun musi wiedzieć, że powinien ustawiać się do chorego zawsze po stronie niedowładu zarówno podczas uruchamiania pacjenta, rozmowy, a także podawania mu przedmiotów. Jeśli u takiego pacjenta występują trudności w żuciu i połykaniu, kęsy pożywienia powinny być małe, a pokarm miękki i rozdrobniony, aby nie doszło do zachłyśnięcia czy zadławienia.W zależności od stanu chorego rodzina powinna wiedzieć o konieczności zmiany pozycji pacjenta – czy to leżącej czy siedzącej co 2 godziny. Pielęgniarka powinna pokazać jak układać i obracać pacjenta w łóżku, jak zapobiegać powstawaniu przykurczy.

Należy również zwrócić uwagę rodziny na ewentualne problemy z kontrolowaniem pęcherza moczowego. Dobre efekty daje wówczas regularne chodzenie z chorym do toalety, co 2 – 3 godziny nawet, jeśli nie odczuwa on w danym momencie parcia na pęcherz.

Jeśli stan chorego na to pozwala rodzina nie powinna szczędzić mu zadań, które jest w stanie wykonać, ani wymagań, które może spełnić. Wówczas będzie czuł się bardziej pożyteczny, samodzielny, i będzie czynił wysiłki dla pokonania swoich ograniczeń, co z czasem poprawi jego sprawność. Bliscy powinni angażować chorego do podejmowania wspólnych decyzji, rozmawiać z nim, nie odsuwając go od życia rodziny.

Urządzając pokój dla chorego rodzina powinna wiedzieć, jakie aspekty powinna wziąć pod uwagę. Tych cennych wskazówek powinna udzielić im pielęgniarka.

Wybierając pomieszczenie dla chorego należy wziąć pod uwagę interesy całej rodziny, nie tylko osoby chorej. Chory nie może być najważniejszą osobą w rodzinie. Wiadomym jest, że trzeba się o niego troszczyć, pomagać, ale też wymagać, bowiem osoba chora, lub niepełnosprawna powinna być aktywna psychicznie i fizycznie, choćby w minimalnym stopniu.

Pomieszczenie dla osoby po udarze powinno być dostatecznie duże, ciepłe i suche, łatwe do sprzątania i wietrzenia, zawierające niezbędny sprzęt dnia codziennego i usytuowane w pobliżu kuchni, a przede wszystkim sanitariatów.

Chory powinien mieć zapewnione pojedyncze łóżko, ustawione w ten sposób by dostęp do niego był możliwy z obu stron. Meble w otoczeniu chorego powinny znajdować się po jego niesprawnej stronie. [1]

Edukacja rodziny jest niezwykle ważna, bo to właśnie ona po wypisaniu pacjenta ze szpitala przejmuje od pielęgniarki działania pielęgnacyjno-opiekuńcze nad chorym. Od tej pory to rodzina wspiera pacjenta, motywuje go i egzekwuje pożądane zachowania. Aktywny udział w edukacji i jej realizacja po powrocie pacjenta do domu, a także wsparcie chorego przez rodzinę rzutuje na dalsza poprawę stanu chorego i jest istotny dla uzyskania przez niego samodzielności. Pielęgniarka jest odpowiedzialna za wytworzenie takiej postawy w rodzinie chorego – dzięki wszystkim działaniom wykonanym na rzecz pacjenta podczas jego hospitalizacji jak i trudowi włożonemu w proces edukacji.

  1.   Adamczyk K., Pielęgnowanie chorych po udarach mózgowych, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2003.

Ewa J.

Artykuł jest fragmentem pracy lic. udostępnionej w celach edukacyjnych. Kopiowanie i publikowanie zabronione.

 

Leave a reply

required