Pomiar ciśnienia tętniczego

Pomiar ciśnienia tętniczego krwi jest jednym z głównych elementów badania przedmiotowego dziecka z nadciśnieniem tętniczym. Wykonywany jest głównie za pomocą manometru rtęciowego lub sprężynowego z zastosowaniem osłuchiwania tętnicy metodą Korotkowa. Polega ona na detekcji tonów pojawiających się w czasie stopniowego zmniejszania ciśnienia w mankiecie założonym wokół ramienia. Ciśnienie skurczowe odpowiada wysokości słupa rtęci, przy którym pojawia się pierwszy ton – I faza. Następne fazy – II, III, IV – charakteryzują się naprzemiennym występowaniem tonów cichych (fazy II i IV) i głośnych (faza III). Faza V natomiast określana jest jako całkowite zniknięcie tonów, które odpowiada ciśnieniu rozkurczowemu. Pomiarów można dokonywać również za pomocą aparatów automatycznych, wykorzystujących metodę oscylometryczną. Prawidłowo przeprowadzony pomiar i jego właściwa interpretacja są podstawą do rozpoznania nadciśnienia tętniczego. Uzyskane wyniki powinny być porównywalne – wymaga to zachowania standardowych warunków pomiaru i użycia odpowiedniego aparatu (1).
Metody pomiaru ciśnienia tętniczego:
a) pomiar kliniczny,
b) całodobowa rejestracja ciśnienia tętniczego,
c) pomiary samodzielne.
Metody i technika pomiaru ciśnienia tętniczego
Na miarodajność pomiaru wpływa wiele czynników, które należy uwzględnić, przystępując do badania. Ciśnienie tętnicze powinno być mierzone rano, po oddaniu moczu, przed śniadaniem, w cichym i ciepłym pomieszczeniu. Wynik pomiaru odpowiada tzw. ciśnieniu podstawowemu. Wartości takiego ciśnienia – dokonanego trzykrotnie podczas wizyty w odstępach kilkuminutowych – odpowiada średnia z drugiego i trzeciego pomiaru. Przeprowadzenie pomiaru powinno przebiegać po co najmniej 5-minutowym odpoczynku, z 30-minutowym wstrzymaniem się od posiłku
i palenia papierosów (2).Przyrządy stosowane do pomiaru ciśnienia tętniczego:
1. Sfigmomanometr rtęciowy
2. Manometr sprężynowy
3. Przyrządy elektroniczne działające na zasadzie zjawiska Dopplera lub oscylometrii
4. Aparatura do całodobowego monitorowania ciśnienia tętniczeg (3).
Technika pomiaru ciśnienia tętniczego:
1. Pomiar należy wykonywać w trzech dopuszczalnych pozycjach: siedzącej, leżącej oraz stojącej. Ramię badanego powinno znajdować się na wysokości serca, tj. na poziomie IV międzyżebrza.
2. Odwiedzione, odkryte ramię powinno zostać dobrze podparte tak, aby uniknąć napięcia mięśni.
3. W czasie pierwszej wizyty pomiaru dokonuje się na obu ramionach, aby wykryć ewentualne różnice związane z chorobą tętnic obwodowych. Ewentualną różnicę (≥ 5 mm Hg) należy zapisać w karcie chorego. W czasie następnych wizyt ciśnienie mierzy się na ramieniu, na którym ciśnienie było wyższe.
4. Przed wykonaniem pomiaru należy upewnić się, że słupek rtęci znajduje się w pozycji pionowej na poziomie zera skali aparatu. Jeżeli używa się aparatu sprężynowego, musi on być często kontrolowany (porównywany z manometrem rtęciowym); trzeba również sprawdzić, czy strzałka manometru znajduje się w pozycji zero.
5. Przy pomiarze za pomocą manometru rtęciowego szerokość mankietu powinna obejmować co najmniej 2/3 obwodu ramienia. Standardowy rozmiar mankietu to poduszka gumowa szerokości 12-13 cm i długości 35 cm. Należy jednak mieć do dyspozycji różne rozmiary mankietów, dla chudego i grubego ramienia oraz mankiety odpowiednie dla dzieci.
6. Przy pomiarach ciśnienia u dzieci należy zwracać szczególną uwagę na dobór mankietu. Prawidłowo dobrany mankiet powinien obejmować 80% obwodu ramienia i całą stronę dłoniową. Szerokość mankietu powinna odpowiadać 2/3 długości ramienia, licząc od wyrostka barkowego łopatki do wyrostka łokciowego. Połowa szerokości mankietu powinna znajdować się w połowie szerokości ramienia. Trzeba pamiętać, aby mankiet był ułożony gładko, ściśle przylegał do ramienia, ale go nie uciskał. Końcówka stetoskopu (zalecana stożkowa) powinna być umieszczona nad miejscem, w którym najmocniej wyczuwa się w dole łokciowym tętno nad tętnicą ramienną (nie należy jej zbyt mocno przyciskać). Mankiet należy napełnić powietrzem w ciągu ok. 30 sekund do wartości wyższej o 20-30 mm Hg od uzyskanej w chwili zaniku tętna na tętnicy promieniowej, po czym opróżnić z szybkością 2-3 mm Hg/s. Pierwszy ton (I faza Korotkowa) odpowiada ciśnieniu skurczowemu, natomiast zanik tonów (V faza Korotkowa) – ciśnieniu rozkurczowemu.
7. Prawidłowy pomiar u współpracującego pacjenta obarczony jest błędem 2-3 mm Hg. Należy go podawać z dokładnością do 1 mm Hg.
8. U noworodków i niemowląt pomiaru ciśnienia najlepiej dokonywać za pomocą ultradźwiękowego czujnika dopplerowskiego lub aparatem elektronicznym metodą oscylometryczną. Nadal jednak używa się aparatów rtęciowych. Przy pomiarze u niemowląt pozycja dziecka nie ma znaczenia, ważne jest, aby ramię znajdowało się na wysokości serca. Odpowiednio dobrany mankiet należy założyć na tyle wcześniej przed rozpoczęciem pomiaru, żeby dziecko mogło się do niego przyzwyczaić. Należy pamiętać, że u dziecka niespokojnego, wystraszonego, napinającego mięśnie wartość pomiaru bywa znacznie zawyżona. W czasie snu niemowlęcia natomiast skurczowe ciśnienie tętnicze jest o 5-7 mm Hg niższe niż podczas czuwania. Niemowlętom przebywającym w szpitalach i wymagającym częstych pomiarów w ciągu doby mankiet zakłada się na stałe.
9. U dzieci z nadciśnieniem tętniczym dokonuje się pomiaru ciśnienia również na kończynach dolnych. Dziecko należy położyć na brzuchu z nogą lekko ugiętą w kolanie i podpartą poniżej stawu kolanowego. Mankiet należy założyć tak, aby obejmował co najmniej połowę długości i 80% obwodu uda. Część wypełniona powietrzem musi w całości znajdować się po stronie tylnej. W dole podkolanowym – w miejscu, gdzie tętno jest najlepiej wyczuwalne – należy przyłożyć stetoskop.
Wartości ciśnienia tętniczego mierzone w 1. roku życia na kończynach dolnych są niższe niż na kończynach górnych. Dopiero w 2. roku życia wartość ciśnienia mierzonego na kończynach dolnych jest o 20 mm Hg wyższa niż na kończynach górnych (u starszych dzieci wartość ciśnienia wyższa o 30-40 mm Hg)(4).
Kliniczne pomiary ciśnienia tętniczego krwi niewątpliwie mają ogromną wartość diagnostyczną, kliniczną i naukową. Przestrzeganie zasad prawidłowego wykonywania pomiarów i uwzględnianie ograniczeń wynikających z ich nieuniknionej przypadkowości są warunkiem skuteczności tej podstawowej metody diagnozowania nadciśnienia tętniczego.
Samodzielne pomiary ciśnienia tętniczego krwi (pomiary domowe) stanowią ważny element postępowania z chorym na nadciśnienie tętnicze – zarówno przy rozpoznawaniu choroby nadciśnieniowej, jak i w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego i ocenie skuteczności leczenia hipotensyjnego. Ponadto, dokonywane przez rodziców młodszych dzieci, a w przypadku młodzieży i dorosłych – samych pacjentów, pomiary domowe są pomocne w rozpoznaniu lub wykluczeniu „efektu białego fartucha”.
Pomiarów domowych można dokonywać za pomocą tradycyjnych aparatów (rtęciowych lub aneroidowych), a także aparatów półautomatycznych i automatycznych. Niezależnie od rodzaju stosowanego aparatu należy pamiętać o doborze właściwego mankietu. Wyniki pomiarów domowych powinny być notowane z podaniem daty, godziny i okoliczności pomiaru. Przy stosowaniu domowych pomiarów ciśnienia tętniczego zaleca się po dwa pomiary, rano i wieczorem, co najmniej przez 7 dni. W publikacji A. Januszewicza odnotowano również inne opinie dotyczące schematu powyższego pomiaru (4). W nadciśnieniu opornym na leczenie pomiarów powinno dokonywać się kilkakrotnie w ciągu dnia, przy różnej aktywności fizycznej, co umożliwia określenie średnich wartości dla ciśnienia skurczowego
i rozkurczowego. Zlecając pacjentowi (lub rodzicom, opiekunom) stosowanie domowego pomiaru tętniczego, należy dodatkowo poinformować o możliwości dużej zmienności uzyskiwanych wyników, a także o nieskuteczności oscylometrycznej metody pomiaru u osób z migotaniem przedsionków i innymi zaburzeniami rytmu serca, takimi jak liczne skurcze dodatkowe. Nie należy natomiast zalecać wykonywania pomiarów w porach innych niż ustalone, a zwłaszcza w sytuacjach stresowych. Wartości ciśnienia tętniczego w pomiarach domowych są niższe niż w pomiarach klinicznych. o ok. 10/5 mm Hg. Przyjmuje się, że prawidłowe wartości to wartości to <135 mm Hg dla ciśnienia skurczowego i <85 dla ciśnienia rozkurczowego.

1 Wyszyńska T., Litwin M., Nadciśnienie tętnicze u dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, s. 33; Januszewicz A. i in. [red.], Nadciśnienie tętnicze, Medycyna Praktyczna, wyd. II, Kraków 2004, s. 424.
2. Wyszyńska T., Litwin M., Nadciśnienie tętnicze u dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, s. 33.
3. http://www.mp.pl/artykuly/index.php?aid=13794&_tc=17F55B52680844CDBB62C4CAE2F2FB6D.
4. Wyszyńska T., Litwin M., Nadciśnienie tętnicze u dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, s. 33-34; Januszewicz A., Nadciśnienie tętnicze. Zarys patogenezy, diagnostyki i leczenia, Medycyna Praktyczna, Kraków 2009, s.135-136.
5.6. Tamże, s. 138-139.

Katarzyna P.
Artykuł jest częścią pracy licencjackiej udostępnioną w celach edukacyjnych. Kopiowanie i publikowanie zabronione.

Leave a reply

required