Rola pielęgniarki w rehabilitacji chorego dziecka

Rehabilitacja, fizjoterapia są bardzo ważne, uważane za jedne z podstawowych elementów standardowego leczenia mukowiscydozy. To podstawa w leczeniu i zapobieganiu postępowi choroby oskrzelowo-płucnej. Im wcześniej się ją rozpocznie, to tym lepiej ona wpływa na dziecko. Zapobiegają one progresji choroby oraz zmianom w obrębie układu oddechowego. Fizjoterapia czy rehabilitacja powinna być stosowana przez chorego codziennie, nawet u pacjentów, którzy nie wykazują objawów choroby ze strony układu oddechowego i kontynuowana przez całe jego życie. Należy traktować to, jako obowiązkowy zabieg higieniczny, który wpływa na stan zdrowia i poprawia jakość życia oraz przyczynia się do kształtowania odpowiednich postaw zdrowotnych.

Rehabilitacja to zabieg, który planowany, modyfikowany jest indywidualnie dla każdego pacjenta. Bierze pod uwagę wiek pacjenta i jego zaangażowanie, motywację, obejmuje stan zaawansowania choroby oraz sytuację, jaka panuje w rodzinie. Główne zasady długofalowego modelu fizjoterapeutycznego dla dzieci chorych na mukowiscydozę powinny uwzględniać:

  • jak najwcześniejsze wprowadzenie czynnych form fizjoterapii,
  • dążenie do usamodzielnienia się pacjenta, czyli nauka autodrenażu,
  • przyzwyczajenie do systematycznego wykonywania zabiegów fizjoterapeutycznych. (1)

Głównym celem fizjoterapii układu oddechowego to systematyczne

usuwanie wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych, proces ten możliwy jest i realizowany za pomocą różnych technik drenażowych.

Dzieci ze względu na częstą hospitalizację w szpitalach mają styczność z zespołem pielęgniarskim, na co dzień. Rola pielęgniarki w leczeniu mukowiscydozy jest duża, ponieważ to ona opiekuje się dzieckiem na oddziale, spełnia swój pielęgniarski obowiązek, pełniąc jedną z funkcji pielęgniarskich, jaką jest rehabilitacja pacjenta. To pielęgniarka pełniąca dyżur rozpoczyna rehabilitację małego pacjenta mając na celu rozluźnienie, przesunięcie i usunięcie zalegającej wydzieliny w jego drzewie oskrzelowym.

Do podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych, które można wykonywać przy porannej toalecie pacjenta są tzw., techniki wspomagające drenaż. Oklepywanie pleców pacjenta to również jedna z technik masażu klasycznego i wykonywana jest ręką, dłonią ułożoną w formie łódki, wstrząsanie, to technika, która polega na wykonaniu kilku rytmicznych ucisków umiejscowionych zazwyczaj w dolnych partiach klatki piersiowej z siłą adekwatnie dostosowaną do elastycznego oporu klatki piersiowej. Następną techniką wspomagającą drenaż jest ucisk klatki piersiowej, który wykonywany jest zawsze podczas wydechu pacjenta oraz wibracje, które wykonywane są za pomocą urządzeń mechanicznych. Wszystkie te czynności mają na celu ułatwić oczyszczenie oskrzeli z zalegającej wydzieliny w płucach.19 Kolejnym zabiegiem wykonywanym przez pielęgniarkę jest drenaż ułożeniowy, zwany inaczej drenażem biernym. Zabieg ten jest bardzo ważny u chorych z mukowiscydozą, i powinien być stosowany przynajmniej raz dziennie niezależnie od wieku chorego. „Czas stosowania drenażu oskrzeli i liczba sesji drenażowych w ciągu dnia są zależne od ilości wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych. Zwykle drenaż trwa około 15-20 minut i wykonywany jest 2-3 razy dziennie. W zaawansowanych stanach choroby czas drenażu jest wydłużony do 30-40 minut, natomiast u niemowląt czas zabiegu jest krótszy i wynosi o d 5 do 15 minut.”17 Pielęgniarka układa pacjenta w różnych pozycjach ciała, można wyróżnić 6 podstawowych ułożeń, gdzie głowa zawsze skierowana jest w dół:

  • na brzuchu,
  • na lewym boku,
  • na prawym boku z rotacją tułowia do tyłu,
  • na plecach,
  • na wznak,
  • w pozycji siedzącej z lekkim pochyleniem tułowia do przodu.

Idea drenażu ułożeniowego polega na układaniu pacjenta w takich pozycjach, aby oskrzele drenujące dany segment płuca było ustawione prostopadle do podłoża. Stosowanie pozycji drenażowych ułatwia wydostanie się zalegającej wydzieliny, która siłą ciężkości spływa z oskrzeli drobnych do oskrzeli centralnych, skąd za pomocą kasztu zostanie wykrztuszona, usunięta. Pielęgniarka wykonując drenaż ułożeniowy pacjenta ma na celu nie tylko ułatwienie odpływu wydzieliny z dróg oddechowych, ale również poprawę wentylacji płuc czy też przygotowanie pacjenta do zabiegów diagnostycznych oraz leczniczych. Drenaż ułożeniowy powoduje zmniejszenie procesów zapalnych, a także umożliwia łatwiejsze dotarcie antybiotykom do obszarów tkanek objętych procesem zapaleniem, może poprawiać ruchomość klatki piersiowej.(2)

      Międzynarodowa Grupa Fizjoterapeutów zajmujących się mukowiscydozą
(z ang. International Psyhiotherapy Group for Cystic Fibrosis – IPG(CF)), zaleca metody zwane, jako alternatywne techniki oczyszczania oskrzeli, do których zaliczamy:

  • drenaż autogeniczny,
  • technikę zmiennego ciśnienia oskrzelowego – Flutter,
  • technikę dodatniego ciśnienia wydechowego przy użyciu maski PEP,
  • technikę natężonego wydechu,
  • technikę aktywnego cyklu oddechowego.16

Jednym z bardzo ważnych elementów leczenia mukowiscydozy jest terapia inhalacyjna. Aby ją zastosować należy wziąć pod 3 elementy takie jak cel inhalacji, techniki oddechowe i pozycje stosowane podczas inhalacji oraz sposób podania leku. Zabieg ten wykonuje również pielęgniarka. Robiąc inhalację dziecku z mukowiscydozą, ma na celu ułatwienie oddychania, poprzez rozszerzenie oskrzeli, rozrzedzenie wydzieliny z dróg oddechowych, nawilżenie powietrza wdychanego czy też błony śluzowej tchawicy i oskrzeli lub zmniejszenie stanu zapalnego dróg oddechowych podając wziewnie leki o działaniu przeciwzapalnym.

Terapia inhalacyjna może być stosowana przed zabiegami drenażowymi w celu zapobiegnięcia, ograniczenia skurczu oskrzeli, który zabieg może wywołać. Używa się do tego leków rozszerzających oskrzela, które ułatwiają wykrztuszanie wydzieliny oskrzelowej podczas drenażu. Leki przeciwzapalne czy antybiotyki stosowane są po zabiegach drenażowych tak jak i mukolityki, które upłynniają gęstą, lepką, przywierającą do ściany oskrzela wydzielinę. Pielęgniarka podczas wykonywania inhalacji powinna zwracać szczególną uwagę na pozycję dziecka i sposób oddychania. Prawidłowa postawa sprzyja lepszej dystrybucji leku w płucach. Pacjent podczas zabiegów inhalacyjnych powinien siedzieć z wyprostowanymi plecami, a przede wszystkim oddychać swobodnie z użyciem brzusznego toru oddychania. Jeżeli pielęgniarka stwierdzi, że pacjent źle wykonuje inhalacje, to może zastosować odpowiednie ułożenie chorego, co wpłynie na zwiększenie wentylacji płuc. Po skończonej inhalacji pielęgniarka powinna zdezynfekować używany przez pacjenta sprzęt, bardzo dokładnie oczyścić aparat, robić to systematycznie, ze względu na to, że aparaty do inhalacji są dobrym miejscem namnażania się patogennych bakterii.(1)

Pielęgniarka wraz z zespołem terapeutycznym, w którego skład wchodzi lekarz, fizjoterapeuta i psycholog, prowadzi edukację pacjenta chorego na mukowiscydozę, jego rodziny, której podejście do choroby dziecka ma duży wpływ na nie. Edukacja jest to bardzo ważny proces terapeutyczny w leczeniu mukowiscydozy. Sam program edukacyjny pacjentów powinien być prowadzony w sposób ciągły w miejscach do tego przygotowanych, na przykład w specjalistycznych poradniach leczenia mukowiscydozy. Program należy prowadzić zawsze równolegle dla rodziców i dla chorych. Celem edukacji pacjenta jest zmotywowanie go do zmian zachowania w sposób taki, który umożliwiałoby mu poprawę jego stanu zdrowia i zaangażował w aktywny udział w leczeniu mukowiscydozy, choćby poprzez czynne zabiegi fizjoterapeutyczne. Z tego względu pracę z pacjentem należy rozpoczynać jak najwcześniej. Ogromne znaczenie ma to pierwszym roku po zdiagnozowaniu choroby i tu rozpoczyna się ważna rola rodziców, którzy muszą nauczyć się żyć ze świadomością przewlekłej choroby ich dziecka, poznać techniki fizjoterapii i wprowadzić ją do życia codziennego, jako systematyczny zabieg ułatwiający życie dziecku. Dlatego na samym początku po zdiagnozowaniu choroby u dziecka, to edukacja głównie skupia się na rodzicach, ze względu na to, że to oni kształtują postawę dziecka do zabiegów fizjoterapeutycznych. Programy prowadzone są w różnych formach. Najmniej efektywne, ale najprostszą formą edukacji jest sama rozmowa lekarza, pielęgniarki, ponieważ rodzic jedynie słucha i jego postawa jest bierna, dziecko zazwyczaj dekoncentruje się lub w ogóle wyłącza z rozmowy. Natomiast najbardziej efektywną formą nauczania jest doświadczenie poprzez odczuwanie, oglądanie, słuchanie i wykonywanie danej czynności. Taki program edukacyjny wymaga już bardzo fachowego podejścia i przygotowania. W dodatku prowadzony jest inaczej u dzieci, u młodzieży i jeszcze inaczej u chorych dorosłych. Niestety nie ma idealnej formy, metody, edukacji chorych, jej idea jednak ma na celu przekazywanie informacji w sposób prosty, systematyczny należy ją powtarzać, co daje rezultaty w skuteczności nauczania. (1)

  1.     Standardy Medyczne, Długofalowy model postępowania fizjoterapeutycznego w mukowiscydozie, nr 10 (48), T.5, październik 2003, ISSN 1508-9975, str. 1306-1314,
  2.     Ślusarska B., Zarzycka D., Zahradniczek K., Podstawy Pielęgniarstwa, Wybrane działania pielęgniarskie, Podręcznik Dla Studentów I Absolwentów Kierunków Pielęgniarstwo I Położnictwo, wyd. Czelej, Tom II, Lublin 2004, str. 290-321,

 

Natalia Sz.

Artykuł jest fragmentem pracy licencjackiej udostępnionej w celach edukacyjnych. Kopiowanie i publikowanie zabronione.

Leave a reply

required