Cukrzyca typu II: patogeneza, objawy, prewencja

Cukrzyca (diabetes mellitus) jest przewlekłą chorobą metaboliczną, która powstaje w wyniku utraty zdolności organizmu do wykorzystywania energii przyjmowanej w postaci pokarmu lub magazynowanej w postaci tłuszczu. Chorobę tę obrazuje całkowity, bądź względny niedobór insuliny. Jest to hormon, dzięki któremu glukoza, znajdująca się we krwi, trafia do poszczególnych komórek, gdzie służy jako źródło energii, podtrzymujące procesy życiowe. Książkowa definicja brzmi : „Cukrzyca jest zaburzeniem, w którym mechanizm przemiany glukozy w energię przestaje prawidłowo działać. Powoduje to nadmierny wzrost poziomu glukozy w surowicy krwi i wystąpienie różnych objawów.” [Jak żyć z cukrzycą? Poradnik Brytyjskiego Towarzystwa Diabetologicznego dla chorych na cukrzycę typu 2 Dr John L. Day Wydanie I, Via Medica, Gdańsk 1999, s.2 ]. Cukrzyca jest to patologiczny stan stężenia poziomu glukozy we krwi, który charakteryzują poniższe normy : 

▪ Glikemia na czczo : oznaczona w próbce krwi pobranej 8-14 godzin od ostatniego posiłku

Stężenie glukozy w osoczu:

– <100 mg/dl (5,6 mmol/l) prawidłowa glikemia na czczo

– 100 – 125 mg/dl (5,6 – 6,9 mmol/l) nieprawidłowa glikemia na czczo

–  >=126 mg/dl (7,0 mmol/l) cukrzyca

Glikemia 2 godziny po doustnym podaniu 75,0 g glukozy :

– <140 mg/dl (7,8 mmol/l) prawidłowa tolerancja glukozy

– 140 – 199 mg/dl (7,8 – 11,0 mmol/l) upośledzona tolerancja glukozy

– >=200 mg/dl (11,1 mmol/l) cukrzyca

Glikemia przygodna :

– oznaczona w próbce krwi pobranej o dowolnej porze dnia, niezależnie od pory ostatnio spożytego posiłku
Stężenie glukozy w osoczu:
>=200 mg/dl (11,1 mmol/l)

Cukrzyca zaliczana jest do najbardziej rozpowszechnionych chorób na całym świecie, a w szczególności w państwach wysoko rozwiniętych lub gwałtownie rozwijających się. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje iż, w ciągu najbliższych 25 lat liczba chorych podwoi się. To metaboliczne schorzenie stało się prawdziwą plagą XXI wieku, wręcz epidemią, a jest schorzeniem nieuleczalnym, przewlekłym, skracającym istotnie czas oraz komfort życia. Patogeneza cukrzycy typu 2 insulinoniezależnej ma podwójny charakter. Na jej powstanie i rozwiniecie zwykle nakładają się dwa czynniki. Są to insulinooporność oraz upośledzenie funkcji komórek B wysp trzustkowych. Powyższe mechanizmy zwykle współistnieją, działając jednocześnie na organizm człowieka.

Insulinooporność stanowi zwykle główne i pierwotne  etiologiczne zaburzenie w opisywanym schorzeniu. Dotyczy ona najczęściej tkanek obwodowych. W pewnym momencie zaczynają one pomniejszać swoje reakcje metaboliczne na odpowiedni poziom hormonu insuliny. Aby powstało odpowiednio nasilone zwiększanie komórkowej asymilacji glukozy w stanie insulinooporności konieczne jest dużo większe od prawidłowego stężenie insuliny we krwi. Reasumując w początkowej fazie insulinooporności mamy do czynienia hiperinsulinomią,      która odpowiada za  utrzymanie tzw. Normoglikemii. Następnie w miarę rozwoju zaburzenia, nasilania się upośledzenia czynności komórek B oraz spadku poziomu wydzielania insuliny, rozwija się hipoinsulinemia i cukrzyca.                                    Zostało udowodnione, iż opisane zjawisko insulinooporności jest przede wszystkim cechą zdeterminowaną genetycznie.

 Upośledzenie czynności komórek B wysp trzustki .W większości przypadków w cukrzycy typu 2 od pierwszych chwil rozpoznania i postawienia diagnozy stwierdza się upośledzenie biosyntezy i wydzielania insuliny oraz insulinooporność. Jej główną cechą jest zmniejszenie poziomu szczytu poposiłkowego wydzielania insuliny oraz opóźnienie wydzielania insuliny  m.in. w 2 i 3 godzinie po posiłku. Z rozwojem choroby te patologiczne zjawiska nasilają się. Łatwo można to zbadać wykonując choremu test DTTG – doustny test tolerancji glukozy. Dzięki niemu możemy określić stosunek stężenia insuliny w  120 minut po podaniu doustnym rozpuszczonych 75–ciu gram glukozy, do jej stężenia na czczo. Uzyskamy wówczas swoisty ‘wskaźnik insulinogeniczności’.

Pozostałymi czynnikami, które także w bardzo silnym stopniu przyczyniają się do rozwinięcia cukrzycy insulinoopornej są :

Otyłość oraz przekarmienie . Tkanka tłuszczowa stawia znaczną barierę dla działania insuliny w organizmie zwiększając jednocześnie zapotrzebowanie otyłego organizmu na ten hormon. Jeżeli trzustka takiej osoby produkuje dodatkowo zmniejszoną ilość insuliny, to jej ilość okaże się za mała aby odpowiednio pełnić swoją rolę, czyli regulować stężenie glukozy we krwi. Faktem jest, że osoby z nadwagą spożywają za dużo pokarmów, zaś ich posiłki zawierają w porównaniu do ilości insuliny w organizmie za dużo węglowodanów, które nie mają szans zostać przez nią przetworzonymi.

Efekt starzenia. Organizm człowieka jest tak skonstruowany, że wraz z upływem czasu starzeje się. Nasza skóra traci jędrność i witalność, ilość produkowanych hormonów spada, praca narządów wewnętrznych zaczyna się pogarszać. Starość to nic dobrego, ale czeka każdego z nas i jest nieuchronna. Należy wyszczególnić tu jej ogromny wpływ na zapadalność na wszelkie schorzenia, coraz starszy organizm nie potrafi się bronić tak wytrwale. Wiąże się to także  cukrzycą. Wraz z wiekiem tolerancja glukozy obniża swój próg. Po drugie, tendencja zwiększania się zapadalności na cukrzycę wraz z wiekiem jest zależna od starzenia się komórek organizmu, a co za tym idzie od obniżenia ich wydolności czynnościowej. Cukrzyca typu 2 insulinoniezależna pojawia się najczęściej po czwartej dekadzie życia. Najczęściej dotyka 60cio- oraz 70ciolatków.  

Objawy. Początkowa faza choroby przebiega w sposób utajony, objawy nie są wyraźne. Zwykle na początku schorzenia insulina jest wydzielana w większej ilości – ale niewystarczająco do zwiększonych insulinoopornością potrzeb organizmu. Chory dalej prowadzi swój tryb życia, czasami tylko z minimalnymi ograniczeniami. W większości przypadków, chorzy przed postawieniem diagnozy choroby odczuwają :

▪ uczucie suchości w jamie ustnej

▪ zwiększone pragnienie ( polidypsja )

▪ wielomocz ( czasami sięga powyżej 5 l na dobę ) 9 poliuria )

▪ wzrost apetytu ( polifagia ) z jednoczesnym chudnięciem

▪ ogólne osłabienie, fizyczne i psychiczne

▪ objawy odwodnienia

▪ zaburzenia widzenia ciągłe ( bez względu na porę dnia )

▪ objawy skórne typu czyraczność, grzybica, świąd, upośledzenie gojenia się ran, świąd krocza, zapalenie napletka

Ryzyko rozpoznania cukrzycy wzrasta jeżeli osoba obciążona jest już genetycznie ( w śród krewnych są cukrzycy ), osoby otyłe, po 40stym roku życia oraz jeżeli to kobiety rodzące i były obarczone nieprawidłowymi ciążami.

Cukrzyca jest schorzeniem podstępnym, określana mianem Słodki Zabójca. Choroba ta działa niepostrzeżenie. Początkowa faza w dużej ilości przypadków przebiega bezobjawowo. Chory nie wie, że jest chory, nie odczuwa konsekwencji nie leczonej choroby, która rozwija się czasami nawet kilka lat. Wiąże się to z trwającymi przez ten czas niekorzystnymi metabolicznymi warunkami dla organizmu. Dotyczy to zakresu przemian tłuszczów oraz węglowodanów, które są przyczyną z kolei rozwoju późnych, nieodwracalnych powikłań.

Ludzie zwykle nie przywiązują wagi do minimalnych wahań stanu zdrowia. Mało kto przejmuje się gorszym apetytem, sennością, osłabieniem, przypisując zwykle winę pogodzie lub niewyspaniu. Osoby starsze przede wszystkim nie zwracają uwagi na takie stany, gdyż wiążą je ze swoją starością, a są one dla nich bardzo niebezpieczne, ponieważ ich organizmy już są osłabione czasem i dużo gorzej walczą z chorobami. Celowym jest wprowadzenie testów przesiewowych. Pozwalają one na wyłonienie osób zagrożonych, na wcześniejsze wdrożenie leczenia oraz na zebranie dosyć dokładnego i szczegółowego wywiadu cukrzycowego. Badanie przesiewowe polega na oznaczeniu glikemii na czczo i w dwie godziny po śniadaniu lub za pomocą testu tolerancji glukozy z użyciem 75,0 g rozpuszczonej glukozy. Powyższe badania pozwalają ustalić obecność tzw. stanu przedcukrzycowego. Jest to nieprawidłowa glikemia na czczo łącznie z nieprawidłową tolerancją glukozy. Badania należy powtarzać jak najczęściej, co 2 – 3 lata, bowiem tylko wtedy można zawczasu zapobiec rozwojowi choroby.

W zapobieganiu zapadalności na cukrzycę typu 2 czy też w wczesnym jej wykrywaniu u ludzi,  a w szczególności starszych osób, główną rolę powinien pełnić lekarz  podstawowej opieki zdrowotnej ( POZ ) oraz pielęgniarka. Lekarz POZ jest lekarzem pierwszego kontaktu, on powinien zebrać dokładny wywiad od pacjenta a w wyniku rozmowy dostrzec prawdopodobieństwo wystąpienia bądź trwania już choroby. Pielęgniarka powinna towarzyszyć lekarzowi przy wywiadzie, żeby nic nikomu nie umknęło. Rozmawiając z osobami w wieku podeszłym należy bardzo uważnie obserwować pacjenta, wypytać go o najmniejsze szczegóły. Pielęgniarka powinna pamiętać, że  w diagnostyce pomocna okazuje się rodzina jeżeli pacjent ją posiada. W takim wywiadzie należy ustalić, czy u osoby podejrzanej o wystąpienie choroby występują ( występowały ) czynniki ryzyka typu :

▪ otyłość

▪ siedzący tryb życia

▪ nadciśnienie tętnicze

▪ podwyższony cholesterol

▪ przebycie cukrzycy ciężarnych

▪ powikłania cukrzycy

W dzisiejszych czasach stan przedcukrzycowy czy sama cukrzyca insulinoniezależna dotyka coraz szerszego kręgu osób. Stała się poważnym problemem dla instytucji zajmujących się zdrowiem publicznym oraz dla innych instytucji międzynarodowych. Nieprawidłowa glikemia na czczo powoduje m.in. zaburzenia stężenia LDL cholesterolu, nadciśnienie tętnicze. Aby  w miarę możliwości ograniczyć możliwość rozwinięcia się tych stanów należy przestrzegać kilka podstawowych zasad. Należy :

▪ Od młodych lat ruszać się, uprawiać sporty, chodzić na spacery, nie korzystać za często z komunikacji miejskiej.

▪ Odżywiać się zdrowo, bez pośpiechu,.

▪ Ograniczać spożywanie słodyczy.

▪ Kontrolować swój stan zdrowia.

▪ Normalizować wszelkie nieprawidłowości organizmu m.in. nadciśnienie tętnicze, jakieś zaburzenia krążenia.

▪ Zaprzestać palenia papierosów i spożywania nadmiernej ilości alkoholi.

Bibliografia:

1. Bernas M. , Czech A. i Tatoń J. : Intensywne leczenie cukrzycy typu 2. PZWL. Warszawa 2004

2. Czech A. ,Grzeszczak G. i współpracownicy, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2005. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. PTD 2004

3. Czech A. , Tatoń J. : Standardy rozpoznawania i leczenia cukrzycy. PZWL. Warszawa 2003

4. Daj J. : Jak żyć z cukrzycą. Poradnik Brytyjskiego Towarzystwa Diabetologicznego dla chorych na cukrzycę typu 2. Wydanie II Gdańsk 2003

5.  Karnafel W. : Cukrzyca typu 2. CZELEJ. Lublin 2007

6. Tatoń J. : Poradnik dla osób z cukrzycą typu 2 niewymagających leczenia insuliną. PZWL. Warszawa 2002

7. Tatoń J. : Postępowanie w cukrzycy typu 2 oparte na dowodach. PZWL. Warszawa 2002

8. Tatoń J. : Powikłania cukrzycy. PZWL. Warszawa 1995

9. Watkins P. : ABC cukrzycy. WIA MEDICA. Gdańsk 2004

 

Marta K.

Artykuł jest fragmentem pracy licencjackiej udostępnionej w celach edukacyjnych. Kopiowanie i publikowanie zabronione.

 

Leave a reply

required