Styl życia a choroba Addisona – poradnik

Wysiłek. Choroba Addisona nie jest żadnym przeciwwskazaniem do podejmowania aktywności fizycznej, trenowania sportów a nawet przebiegnięcia maratonu. Aktywność fizyczna jest korzystna dla całego organizmu. Poprawia funkcjonowanie układu krwionośnego. Pomaga w zmniejszeniu masy tłuszczowej i zapobiega efektowi „jo – jo” przy odchudzaniu. Ćwiczenia zwiększają masę kostną, zapobiegając powstaniu osteoporozy. W końcu ćwiczenia fizyczne poprawiają nam humor, redukują uczucie napięcia i stresu zapobiegając w ten sposób depresji.

Osoby chore na chorobę Addisona powinny dbać o kondycję fizyczną tak samo jak każda inna osoba. Rozpoczęcie ćwiczeń może się jednak wydawać dużo trudniejsze niż zdrowym osobom. Jest tak ponieważ organizm odczytuje to jako bardzo duży wysiłek by zrobić coś do czego nie jest przyzwyczajony. Dlatego jeśli do tej pory nie ćwiczyłeś zbyt wiele, warto być na początku ostrożnym. Niewielki wysiłek fizyczny jak np. spacer nie wymaga przyjmowania dodatkowych dawek hydrokortyzonu jeśli jednak planujesz podjąć bardziej wymagający sport będzie to konieczne przynajmniej na początku. Jeśli wracasz do sportu który uprawiałeś przed postawieniem diagnozy (jak pływanie, jazda na rowerze, ćwiczenia fitness) zacznij je powoli. Zacznij od ok. 5 min dziennie i powoli zwiększaj czas ćwiczeń.[2]

 PODSTAWOWE ZASADY:

  • Jeśli aktywność którą podejmujesz nie jest bardzo wymagająca i jesteś do niej przyzwyczajony nie potrzebujesz dodatkowej dawki leku
  • Jeśli podejmujesz wysiłek fizyczny, którego wcześniej nie wykonywałeś, weź niewielką dodatkową dawkę leku ¼ normalnej dawki dobowej godzinę przed rozpoczęciem ćwiczeń (np. 5 mg hydrokortyzonu przy dobowej dawce 20 mg)
  • Jeśli wysiłek fizyczny, który chcesz podjąć jest bardzo wymagający jak wspinanie, bieg maratonowy lub inny poradź się najpierw swojego endokrynologa jak w tej sytuacji przyjmować leki
  • Pamiętaj o tym by uzupełniać płyny
  • Unikaj picia płynów izotonicznych z zawartym potasem

 Podróże.  Choroba Addisona nie jest oczywiście żadnym przeciwwskazaniem by odbywać krótsze i dłuższe podróże. Należy jednak pamiętać, że wybierając się w podróż musisz być odpowiednio przygotowany. Należy mieć zawsze odpowiednią ilość leków ze sobą oraz zestaw do wykonania iniekcji z hydrokortyzonu na wypadek wystąpienia objawów przełomu nadnerczowego. [2]

Wybierając się poza dom na 1 nocna należy mieć ze sobą przynajmniej kilka dodatkowych dawek hydrokortyzonu oraz swój zestaw do wykonania iniekcji z hydrokortyzonu.Wyjeżdżając się na dłuższy czas poza dom miej przy sobie odpowiednią ilość leków na wypadek wystąpienia gorączki, nudności, wymiotów bądź biegunki. Nie zapomnij o pobraniu karty EKUZ (Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego) z oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia, w którym jesteś zameldowany. Dzięki temu otrzymasz bezpłatną opieką medyczną, w razie wystąpienia nagłych i niepokojących objawów w każdym kraju należącym do Unii Europejskiej. Chory zawsze powinien posiadać odpowiedni zapas leków w bagażu podręcznym kiedy leci samolotem. Jeśli bagaż się zgubi, może trochę potrwać zanim go odzyska. Nigdy nie można pozostać w obcym kraju bez zapasu swoich leków.Warto mieć przy sobie informację od swojego lekarza na temat choroby oraz jakie leczenie powinieneś otrzymać w nagłej sytuacji. Najlepiej byłoby tą informację przetłumaczyć na język kraju do którego się wybierasz.Zawsze należy poinformować swoich najbliższych o dłuższych wyjazdach poza miejsce swojego zamieszkania. Kontaktuj się z nimi i informuj na bieżąco o miejscach swojego pobytu.

W trakcie podróży samolotem Kiedy zmieniasz strefę czasową nie musisz brać dodatkowych dawek hydrokortyzonu. Najprościej będzie jeżeli będziesz brał kolejną dawek hydrokortyzonu co 5 – 6 godzin. W czasie podróży samolotem łatwo o odwodnienie. Pamiętaj pić dużo w trakcie lotu. Miej przy sobie butelkę wody mineralnej lub pamiętaj by prosić obsługę o dodatkową wodę. Pamiętaj by nie siedzieć cały czas w jednej pozycji trakcie lotu. Wstań przynajmniej raz na dwie godziny i przespaceruj się wzdłuż pokładu. Zarezerwuj swój lot na taką godzinę by miejscu docelowym być w godzinach wieczornych. W ten sposób jak dolecisz będziesz mógł od razu położyć się spać. Jeśli lot skończy się w godzinach rannych czekanie na sen do godzin wieczornych zwiększy twoje zmęczenie jeszcze bardziej

Jeśli udajesz się do miejsca w którym panują bardzo wysokie temperatury być konieczne może być zwiększenie dawki fludrokortyzonu. Pamiętaj również by dużo pić i spożywać słone potrawy. Zawsze kiedy temperatura jest bardzo wysoka musisz pamiętać o prawidłowym nawodnieniu. Dzięki temu nie powinny wystąpić żadne negatywne reakcje. Zwróć uwagę również na prawidłowe przechowywanie leków. Powinny być przechowywane w zaciemnionym, chłodniejszym miejscu. Temperatura powyżej 25 stopni Celsjusza jest dla nich szkodliwa.

Operacje. Każda operacja niewątpliwie wiąże się z dużym stresem zarówno psychicznym jak i stresem organizmu. Prawidłową fizjologiczną odpowiedzią na stres okołooperacyjny jest zwiększone wydzielanie kortyzolu. Służy ono głównie temu by odpowiedź immunologiczna na stres była prawidłowa. Dlatego też kiedy konieczna jest operacja wszyscy chorzy na chorobę Addisona potrzebują dodatkowej substytucji hydrokortyzonu. Lekarz chirurg i anestezjolog którzy będą Ci towarzyszyć w trakcie operacji muszą znać historię Twojej choroby oraz wszystkie inne choroby towarzyszące. Nie musisz wiedzieć dokładnie jak powinna wyglądać substytucja hydrokortyzonem podczas leczenia operacyjnego. Każdy lekarz powinien posiadać taką wiedzę. Twoim obowiązkiem jest poinformować lekarza chirurga i anestezjologa o swojej chorobie. To anestezjolog jest odpowiedzialny za podawanie Tobie leków w trakcie operacji, dlatego w trakcie rozmowy z nim musisz koniecznie mu o tym powiedzieć. To bardzo ważne by prawidłowo i bezpiecznie przeprowadzić Cie przez czas operacji oraz rekonwalescencji. Chirurg z kolei jest odpowiedzialny za zlecone leki po operacji dlatego również on musi być świadomy Twojej choroby. Zazwyczaj dawki hydrokortyzonu są zwiększone od dnia operacji i stopniowo zmniejszane do 3 – 5 doby po operacji. Po tym czasie można wrócić do dawek hydrokortyzonu sprzed operacji. Jeśli pojawią się jakieś powikłania zwiększone dawki hydrokortyzonu mogą zostać utrzymane dłużej.[3]

Gdy występuje inna choroba, która ma łagodny przebieg dawka hydrokortyzonu również powinna zostać zwiększona. Zazwyczaj jest zwiększana o 60 – 80 mg na dobę. Do swojej zwykłej dobowej dawki możesz powrócić około 2 dni od uzyskania poprawy zdrowia. Drobny i krótki stres jak kontrolna wizyta u stomatologa lub egzamin nie powinny wymagać zwiększonej dawki hydrokortyzonu. Pamiętaj, że jeśli masz wymioty albo biegunkę przyjmowanie leku musi być zmienione na podskórne, domięśniowe lub dożylne. W tym celu koniecznie zgłoś się do swojego lekarza rodzinnego, gdyż w Polsce nie są dostępny hydrokortyzon w postaci przygotowanej do samodzielnego podania przez chorego w domu. Infekcje żołądkowo – jelitowe są najczęstszą przyczyną wystąpienia przełomu nadnerczowego u chorych na chorobę Addisona. Pamiętaj również o prawidłowym nawodnieniu. W chorobie Addisona bardzo łatwo o odwodnienie, które może być bardzo niebezpieczne dla twojego zdrowia! [1,2]

Odżywianie. W przypadku choroby Addisona nie ma wielu restrykcji żywieniowych, których należy przestrzegać. Większość chorych może odżywiać się podobnie jak każda inna osoba. Nie dotyczy do osób, którzy mają inne współwystępujące choroby, w których konieczne jest przestrzeganie szczegółowej diety jak cukrzyca, celiakia oraz osteoporoza.U osób chorych na chorobę Addisona w odróżnieniu od zdrowych osób dużo łatwiej o wystąpienie odwodnienia i utratę sodu z organizmu. Z drugiej strony stężenie potasu we krwi jest zazwyczaj wysokie lub podwyższone. Niektóre osoby przyjmujące większe dawki hydrokortyzonu mogą mieć problemy z utrzymaniem prawidłowej wagi. Często występuje nadwaga, która może trudna do zrzucenia. Z tych powodów wszyscy chorzy na chorobę Addisona powinni przestrzegać pewnych zasad w żywieniu aby zachować zdrowie i prawidłową wagę ciała.[2]

Reguły żywieniowe dla chorych na chorobą Addisona

  1. Gospodarka wodna

  • Spożywaj co najmniej 1,5 litra wody dziennie

  • Na każdą wypitą szklankę alkoholu, kawy, herbaty lub napoju typu cola wypij dodatkową 1 szklankę wody

  • Unikaj napojów do których dodany jest potas (zawierają go często napoje izotoniczne, sok pomidorowy)

  • Pamiętaj o piciu większej ilości wody w czasie upałów oraz choroby w trakcie której wystąpi biegunka, wymioty lub gorączka

  1. Jedzenie

Wszystkie osoby a szczególnie osoby chore na chorobę Addisona powinny przestrzegać ogólnych zasad zdrowego odżywiania. W rodzinach, w których znajduje się osoba chora na Addisona cała rodzina może odżywiać się podobnie, gdyż reguł zdrowego odżywiania powinien przestrzegać każdy. Wiele osób spośród chorych na chorobę Addisona ma zwiększony apetyt na potrawy słone i kwaśne. Jest spowodowane niższymi poziomami sodu we krwi u osób chorych na chorobę Addisona. Warto uwzględnić to przygotowując obiad dla całej rodziny. [4]

Ciąża i poród. Choroba Addisona jest najczęściej wykrywana ok. 40 roku życia. Wiele kobiet do tego czasu zdąży zajść w ciąże i urodzić zdrowe dzieci. Zdarza się jednak również ujawnienie choroby w dużo młodszym wieku jak również dopiero w trakcie ciąży. W prawidłowo leczonej chorobie Addisona ciąża i poród powinny przebiec bez powikłań. Kobiety z chorobą Addisona mogą zajść w ciąże i urodzić zdrowe dziecko. Należy pamiętać, że sama choroba Addisona nie obniża płodności u kobiet. Mogą jednak wystąpić problemy z płodnością jeżeli przyjmowanie leków jest nieprawidłowe. Problemy w zajściu w ciąże może powodować zbyt niska masa ciała. Zdarza się również współwystępowanie z chorobą Addisona zespołu przedwczesnego wygasania czynności jajników. [5]

Każda kobieta będąca w ciąży powinna pozostawać pod stałą kontrolą lekarza. Jednak w przypadku ciężarnych z chorobą Addisona zwiększona czujność obowiązuje zarówno lekarza jak i przyszłą matkę. W trakcie ciąży należy przyjmować hydrokortyzon w takich samych dawkach jak przed zajściem w ciąże. Zapotrzebowanie na hydrokortyzon może być zwiększone w trzecim trymestrze z powodu wzrostu masy ciała. Zwiększenie dawki hydrokortyzonu może być również konieczne w przypadku wystąpienia stanu zapalnego lub innej infekcji w organizmie. W przypadku infekcji żołądkowo – jelitowej konieczna jest zmiana sposobu podawania leku na domięśniową lub dożylną. Taki sposób podawania leku jest również konieczny w przypadku wystąpienia niepowściągliwych wymiotów, występują one jednak u niewielu kobiet w ciąży.[5]

Choroba Addisona nie jest przeciwwskazaniem do naturalnego porodu. O ile nie ma innych powodów do przeprowadzenia cesarskiego cięcia można urodzić dziecko siłami natury. Ponieważ jednak poród jest dużym wysiłkiem fizycznym w czasie porodu i tuż po nim konieczne jest zwiększenie przyjmowania dawek hydrokortyzonu. W zależności od decyzji lekarza w I lub II fazie porodu dostaniesz dodatkową dawkę hydrokortyzonu w postaci wlewu dożylnego. Jeżeli poród będzie trwał dalej, co 6 kolejnych godzin podawana jest kolejna dawka leku. Zwiększoną dawkę hydrokortyzonu trzeba przyjmować również po porodzie, stopniowo zmniejszana wraca do swojej normalnej dobowej dawki po około 4 – 6 dniach. Jeżeli konieczne było wykonanie cesarskiego cięcia, dawka hydrokortyzonu będzie zwiększona podobnie jak przy każdej innej operacji. Domowe porody nie są polecane, ze względu na zbyt duże ryzyko wystąpienia przełomu nadnerczowego.[6]

W chorobie Addisona można karmić dziecko piersią. Noworodka można zacząć karmić piersią kiedy dobowa dawka hydrokortyzonu będzie wynosiła 40 mg, najczęściej w szóstej dobie po operacji. Choroba Addisona nie jest również przeciwwskazaniem do stosowania antykoncepcji hormonalnej. Należy jednak wtedy najczęściej zmniejszyć dobową dawką hydrokortyzonu, gdy leki te przyśpieszają jego działanie.[5]

  1. Francis S. Greenspan, David G. Gardner: Endokrynologia ogólna i kliniczna, Wyd. Czelej, Lublin 2004, 381 – 390

  2. Sarah J. Baker, Katherine White, Addison’s disease Owner’s Manual, [http://www.addisons.org.uk/info/manual/page1.html], data dostępu: 29.08.2011 g. 12:00

  3. Wiebke Arlt, Christopher J Mowatt, Leczenie niedoczynności kory nadnerczy w ciężkim stresie i po zabiegach chirurgicznych, Medycyna po Dyplomie, vol 17, nr 10/ 2008

  4. Gawęcki J. , Mossor-Pietraszewska T. (red.), Kompendium wiedzy o żywności, żywieniu i zdrowiu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, 5 – 15

  5. Bogdan M., Krysiak R., Okopień B., Choroby nadnerczy w ciąży, Endokrynologia Polska, tom 60, numer 4/2009, 331 – 342

  6. Adamczyk – Gruszka O. , Lewandowska – Andruszuk I. , Prowadzenie Ciąży i Poród u kobiety z chorobą Addisona, Studia Medyczna 2008, 12, 41-43

Anna A.

Artykuł jest  fragmentem pracy mgr udostępnionej w celach edukacyjnych. Kopiowanie i publikowanie zabronione.

Leave a reply

required