Planowanie zapotrzebowania na opiekę pielęgniarską

System opieki zdrowotnej w naszym kraju jest obecnie pod silnym wpływem trzech czynników: rozwoju cywilizacyjnego, starzenie się społeczeństwa oraz towarzyszących postępowi społeczno – gospodarczemu ciągłych ograniczeń ekonomicznych. Zmusza to obecnie polityków, organizatorów oraz kadry zarządzające szpitali do ergonomicznego i bardziej racjonalnego wykorzystania wewnętrznych możliwości systemu, a także do nieustannej troski o bezpieczną opiekę uwarunkowaną wysokim poziomem, jakości usług, zwłaszcza wobec stale rosnących wymagań społeczeństwa.

Niezbędnym warunkiem, który musi być spełniony, aby cele te osiągnąć jest odpowiednia struktura i liczba kadr medycznych a szczególnie pielęgniarek i położnych, zabezpieczających w największym stopniu elementarne potrzeby osób hospitalizowanych, bądź w inny sposób wymagających stałej profesjonalnej opieki i pielęgnacji. Chodzi więc o wskazanie takiej liczebności kadr, która zagwarantuje bezpieczeństwo chorym i pracownikom, a jednocześnie nie narazi instytucji na marnotrawstwo środków z powodu nadmiernej liczebności lub niewykorzystania czasu pracy, wiedzy i umiejętności pracowników

Rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie sposobu ustalania minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami z dnia 28 grudnia 2012 określiło sposób, w jaki podmioty lecznicze mają obliczać obsadę pielęgniarską na poszczególnych oddziałach szpitalnych. Rozporządzenie dotyczy tylko publicznych podmiotów leczniczych. Rozporządzenie określa sposób obliczenia zapotrzebowania na opiekę pielęgniarską na oddziałach zachowawczych, zabiegowych, oddziałach o profilu psychiatrycznym, położniczo – ginekologicznym oraz zespołów porodowych, oddziałów pediatrycznych oraz oddziałów o profilu dializoterapii. Rozporządzenie określa, w jaki sposób lub jakie inne przepisy mają być stosowane w przypadku pozostałych oddziałów.

Przy ustalaniu minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podmiocie leczniczym należy uwzględnić wiele czynników. Należą do nich: liczba pacjentów objętych opieką w danym roku, wyposażenie, w szczególności w sprzęt i aparaturę medyczną, techniczną oraz środki transportu i łączności, harmonogram czasu pracy, średni dobowy czas świadczeń pielęgniarskich i średni czas dyspozycyjny, właściwą kategorię opieki ustaloną dla pacjenta oraz liczbę pacjentów zakwalifikowanych do danej kategorii opieki. Średni dobowy czas świadczeń pielęgniarskich bezpośrednich, średni dobowy czas świadczeń pielęgniarskich, całkowity oraz średni czas dyspozycyjny pielęgniarki lub położnej w ciągu roku oblicza się według wzorów podanych w rozporządzeniu.

Oddziały intensywnej terapii

W przypadku oddziałów intensywnej terapii oraz neonatologii rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie sposobu ustalania minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami wskazuje, że powinno stosować się minimalne normy wynikające z przepisów wydanych na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn.zm.3) dotyczących świadczeń z zakresu leczenia szpitalnego, odnoszące się do odpowiedniego poziomu referencyjnego. Artykuł ten odsyła do warunków szczegółowych realizacji świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego. Mówi ono, że przypadku oddziałów intensywnej terapii przy zatrudnianiu pielęgniarek stosuje się równoważnik, co najmniej 2 etatów – pielęgniarek specjalistów w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki lub pielęgniarek po kursie kwalifikacyjnym w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki. W przypadku oddziałów o drugim poziomie referencyjności stosuje się równoważnik, co najmniej 2,22 etatu na jedno stanowisko intensywnej terapii, w tym równoważnik, co najmniej 4 etatów – pielęgniarka specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki lub pielęgniarka po kursie kwalifikacyjnym w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki.

Szczegółowe standardy postępowania na oddziałach intensywnej terapii zostały określone w rozporządzeniu ministra zdrowia w sprawie standardów postępowania medycznego w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą z dnia 20 grudnia 2012 roku. Według niego na oddziałach intensywnej terapii mogą pracować jedynie pielęgniarki anestezjologiczne. Według rozporządzenia pielęgniarką anestezjologiczną jest pielęgniarka, która ukończyła lub jest w trakcie specjalizacji z pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki lub ukończyła kurs kwalifikacyjny z pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki. Pielęgniarką oddziałową oddziału intensywnej terapii może być pielęgniarka, która ukończyła specjalizację z pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki. Pielęgniarki niespełniające powyższych wymogów a wykonujące czynności mogą wykonywać czynności przewidziane dla pielęgniarki anestezjologicznej nie dłużej niż do 31 grudnia 2016 roku. Pielęgniarka oddziałowa niespełniająca powyższych wymagań może zaś sprawować swoją funkcję nie dłużej niż do 31 grudnia 2018 roku.

Na oddziałach intensywnej terapii stosuje się najczęściej metodę indywidualnej opieki pielęgniarskiej. W praktyce jedna pielęgniarka podczas dyżuru opiekuje się jednym bądź dwoma pacjentami, pomagając doraźnie innym pielęgniarkom w wykonywaniu czynności wymagających obecności więcej niż jednej pielęgniarki. W drugiej kolejności stosuje się metodę pracy zespołowej z obecnością lidera. Metoda pracy zadaniowej oraz pielęgniarki prowadzącej nie są stosowane na oddziałach intensywnej terapii.

 Oddziały o profilu zachowawczym oraz zabiegowym

Rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie sposobu ustalania minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami z dnia 28 grudnia 2012 określiło szczegółowo sposób obliczania zapotrzebowania na kadrę pielęgniarską na oddziałach zachowawczych i zabiegowych. Na oddziałach tych stosuje się różne metody organizacji pracy pielęgniarskiej. Na oddziałach zachowawczych bardzo często funkcjonuje etat dla pielęgniarki pracującej metodą zadaniową. Do jej obowiązków może należeć wykonanie zleceń lekarskich, podawanie insuliny, oznaczanie poziomu glikemii. Z kolei na oddziałach zabiegowych bardzo często do obowiązków pielęgniarki pracującej metodą zadaniową należy codzienna zmiana opatrunków u pacjentów po zabiegach operacyjnych. Pozostałe pielęgniarki pracują wówczas metodą zespołową, wspólnie opiekując się pacjentami.

Na oddziałach o profilu zachowawczym oraz zabiegowym ustalono trzy kategorie opieki pielęgniarskiej w siedmiu różnych kryteriach. Aby zakwalifikować pacjenta do kategorii pierwszej opieki musi spełniać kryteria kategorii pierwszej lub nie więcej niż 2 kryteria kategorii drugiej lub nie więcej niż jedno kryterium kategorii trzeciej. Aby zakwalifikować pacjenta do kategorii opieki drugiej musi spełniać trzy kryteria kategorii drugiej lub nie więcej niż dwa kryteria kategorii trzeciej. Aby zaś zakwalifikować pacjenta do trzeciej kategorii opieki musi spełniać, co najmniej trzy kryteria opieki kategorii trzeciej. Do kryteriów opieki dla oddziałów zachowawczych i zabiegowych zalicza się: aktywność fizyczna, higiena, odżywianie, wydalanie, pomiar parametrów życiowych, leczenie, edukacja zdrowotna i wsparcie psychiczne.  Przykładowo w kryterium aktywność fizyczna pacjent zostanie zaliczony do kategorii pierwszej, jeżeli jest w pełni samodzielny. Do kategorii drugiej, jeśli pacjent porusza się przy pomocy laski, chodzika, wymaga niewielkiej pomocy przy wstawaniu z łóżka, zejściu z fotela, większą część czasu spędza w łóżku.  Do kategorii trzeciej zostanie zaliczony chory, który nie opuszcza łóżka, może sam lub przy pomocy pielęgniarki zmieniać pozycję, transport tylko na noszach, wózku. W przypadku oddziałów chirurgicznych do kategorii trzeciej zalicza się każdego pacjenta w pierwszej dobie po zabiegu operacyjnym.

W aktualnym rozporządzeniu brakuje średnich czasów świadczeń bezpośrednich w poszczególnych kategoriach pacjentów. W tej sytuacji to kierownik podmiotu leczniczego decyduje samodzielnie o czasie bezpośredniej opieki często nie posiadając fachowej wiedzy na temat obliczania zapotrzebowania. Jest to bardzo subiektywne i stwarza ryzyko zawyżania lub zaniżania czasu opieki, co stanowi duże niebezpieczeństwo obniżenia, jakości usług pielęgniarskich. W projekcie rozporządzenia zaakceptowanym przez Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych oraz Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych powyższy zapis istniał. W rozporządzeniu bardzo brakuje również zapisu o tym, by obsada pielęgniarek i położnych w oddziale lub innych komórkach organizacyjnych o tym samym profilu nie mogła być mniejsza niż 2 pielęgniarki lub położne na zmianie. Obecnie, bowiem powszechne są w szpitalach jednoosobowe dyżury pielęgniarskie, zwłaszcza na nocnych zmianach.

 Wnioski końcowe

W czasach ciągłych zmian, rozwoju medycyny oraz przekształceń w systemie ochrony zdrowia zmienia się również wizerunek i zadania pielęgniarki. Według Ustawy o Zawodach Pielęgniarki i Położnej z dn. 15 lipca 2011 roku, zawód pielęgniarki jest samodzielnym zawodem medycznym. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dn. 7 listopada 2007 roku ustala zaś rodzaj i zakres świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego.  Pielęgniarka nie jest już „pomocnikiem lekarza” a współpracownikiem, który oprócz współpracy z lekarzem oraz pozostałym personelem terapeutycznym samodzielnie wykonuje zadania w ramach swoich kompetencji.

Wiedza na temat metod organizacji pracy pielęgniarek w podmiotach leczniczych, jakimi są szpitale może w znaczący sposób wpłynąć na funkcjonowanie całego podmiotu leczniczego. Właściwa organizacja pracy, prawidłowe obliczenie zapotrzebowania na kadrę pielęgniarską może poprawić organizację pracy, jej wydajność, obniżyć koszty poprzez przejmowanie niektórych obowiązków lekarzy przez pielęgniarki. Pielęgniarstwo na przestrzeni ostatnich lat nieustannie się doskonali, dzięki swojemu rozwojowi zmierza w sferę coraz większego profesjonalizmu zawodowego. Ponadto, obecne standardy kształcenia zawodowego przygotowują pielęgniarki i położne na poziomie kształcenia wyższego (licencjackiego i magisterskiego), pozwalającego na powierzenie im szerokiego zakresu zadań i uprawnień.

Zmiany w podsystemie pielęgniarstwa już nastąpiły. Nie dotyczą one ostatnich 100 – 150 lat, kiedy pielęgnowanie należało do naturalnych czynności kobiet. Zmiany przełomowe nastąpiły w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku wraz z rozwojem całej medycyny. Poruszone w pracy tematy miały za zadanie ukazać rozwój, jaki nastąpił w pielęgniarstwie oraz możliwe kierunki zmian w organizacji pracy pielęgniarek pracujących w jednostkach szpitalnych.

Bibliografia:

  1. Blak A., Primary Nursing, Pielęgniarstwo 2000 nr 2.
  2. Bolesta – Kukułka K., Mały słownik menadżera, PWE, Warszawa 1993
  3. Filozofia i teorie pielęgniarstwa, red. Górajek-Jóźwik J., Czelej,  2007.
  4. Podstawy Organizacji Pracy Pielęgniarskiej, red. Ksykiewicz – Dorota A., Czelej, 2004.
  5. Podstawy pielęgniarstwa Tom 1. Założenia teoretyczne, red. Ślusarska B., Zarzycka D., Zahradniczek K., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2011.
  6. Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 7 listopada 2007r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego. (Dz.U.07.210.1540)

Anna A.

Artykuł jest fragmentem pracy z zarządzania podmiotami leczniczymi, udostępnionej w celach edukacyjnych. Kopiowanie i publiokowanie zabronione.

 

Leave a reply

required