Symbole zawodowe pielęgniarek

W pielęgniarstwie polskim, szczególnie w przeszłości, przywiązywano dużą uwagę do opisywania i stosowania symboli zawodowych w kształceniu pielęgniarek oraz celebrowania uroczystości zawodowych, np. czepkowanie, paskowanie, obchody Międzynarodowego Dnia Pielęgniarki, bądź świąt rocznicowych, typu jubileusze Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego. Obecne wymagania wobec
zawodu pielęgniarki są znacznie wyższe. Społeczeństwo wymaga takiego kształtowania sylwetki osobowej przyszłej pielęgniarki, aby umożliwiło całościową realizację jej zadań zawodowych jednocześnie spełniając stawiane oczekiwania. Niezastąpioną rolę pełni tutaj tradycja przedstawiana jako konkretna wartość godna powielania w całym procesie kształcenia pielęgniarek. Symbole pielęgniarstwa to czytelne, konkretne znaki przyjęte i uznane za istotne dla tego zawodu. Są nimi :
 czepek pielęgniarski,
 mundur pielęgniarski,
 hymn pielęgniarski,
 lampka oliwna „lampka Nightingale”. [ 3]
Czepek pielęgniarski. Pierwszy czepek pielęgniarski, tzw. przeciwkurzowy powstał przed 1876 rokiem w Stanach Zjednoczonych. Nosiły go pielęgniarki w szpitalu w Beellevue. Pełnił on wówczas rolę „ochraniacza” włosów przed zabrudzeniem od chorych pacjentów, co było ważnym problemem, bowiem większość kobiet nosiła długie włosy. Czepki te okrywały całą głowę, z biegiem czasu ich kształt zmieniał się, jednak barwa pozostała bez zmian – biała z okalającą czarną aksamitką. W najbardziej współczesnej wersji czepek przykrywa część włosów, a jego znaczenie jest symboliczno-informacyjne. Przypisuje osobę noszącą go, do grupy zawodowej pielęgniarek. Materiałem najczęściej używanym do wykonania czepka były : muślin, płótno, batyst, organa, plastik.
W zależności od rodzaju materiału, z którego czepek był wykonany, wymagał on specjalnego postępowania, tj. prania, mocnego krochmalenia i prasowania. Obowiązkowe były wybielanie i dezynfekcja czepka.„W Polsce czepki nosiły uczennice pierwszej szkoły pielęgniarskiej w Krakowie (1911 r.) – miały one kształt okrągły z niedużym wyłogiem, przykrywały włosy, okazjonalnie ( z powodu wyjścia na ulicę ) na czepek zakładany był granatowy welonik. Później wprowadzono czepki okrągłe, marszczone, pokrywające całą głowę, zapinane z tyłu na guziki bądź wszywane do patek z tyłu (Kraków,Warszawa). Następnie wprowadzono tzw., czepki „motylki” okalające wyłogiem całą głowę (Poznań, Warszawa).” [3]
W dzisiejszych czasach pielęgniarki nie noszą czepków jako nakrycia głowy przez co sygnalizacja – jestem pielęgniarką – została zakłócona. Najbardziej narzekają pacjenci, gdyż bardzo ciężko odróżnić im zespół medyczny, są zdezorientowani faktem, iż nie wiedzą kto jest kim na oddziale? Pielęgniarkom jest po prostu wygodniej pracować bez tego symbolicznego nakrycia głowy. Czepek po raz pierwszy w karierze pielęgniarskiej nakładany jest na głowę pielęgniarki podczas czepkowania jako symbol przynależności do grupy zawodowej oraz chęci niesienia pomocy innym w zdrowiu i chorobie. Ponad to czepki zakładane są do strojów galowych w czasie wszelkich uroczystości zawodowych lub o charakterze państwowym. W codziennym życiu brak czepka na głowie pielęgniarki, zastąpiła brosza w kształcie czepka, która jest noszona najczęściej po prawej stronie munduru. Brosza przedstawiająca czepek jak i sam czepek posiadają podwójne znaczenie :
 symboliczne – oznacza pokorę i chęć służenia innym ludziom,
 funkcjonalne – jako funkcja ochronna, zabezpieczenie często długich włosów.
Należy podkreślić, że w XXI wieku zarówno czepek jak i brosza nie są obowiązkowymi elementami stroju pielęgniarki. „Zgodnie z dążeniem środowiska pielęgniarskiego wyrażonym stanowiskiem I Krajowego Zjazdu Pielęgniarek i Położnych z dnia 12 grudnia 1990 roku w sprawie identyfikatorów zawodowych pielęgniarek i położnych, uchyla się konieczność noszenia czepka jako idea ntyfikator zawodu, a nakłada obowiązek legitymowania się plakietką informacyjną o treści ustalonej decyzją okręgowego organu samorządowego.” [3] Pielęgniarki jednak nie rezygnują z symbolu czepka , dlatego też często
zamiast czepka, wpinają w klapę ubioru służbowego jego metalową miniaturkę.

Mundur pielęgniarski. Mundur pielęgniarski to strój noszony przez każdą pielęgniarkę niezależnie od epoki, najczęściej w kolorze białym. Posiada podwójne znaczenie. Ochronne jako zabezpieczenie przed nieczystościami pacjenta, chroniące przed zakażeniem skóry bakteriami i grzybami oraz symboliczne jako symbol czystości stroju. Mundur ten to zestaw odzieży składający się z :
 czepka,
 fartucha najczęściej z szarego płótna lub fartucha białego krzyżowego
tzw. bawetu,
 butów profilaktycznych ,
 peleryny sukiennej.
Wzory mundurów, ich szycie i krój zmieniały się na przestrzeni dziejów zawodu oraz trendów mody. W polskim szkolnictwie pielęgniarskim przyjęto za wzór mundurka pielęgniarskiego służbowy – strój pielęgniarek amerykańskich, które wyróżniły się swoją działalnością szczególnie w latach 1921 – 1928. Początki mundurków wiążą się z ich zróżnicowaną kolorystyką. Zdarzało się że były w kratę, w paski, ale bawety ( fartuchy bez rękawów ) zawsze były białe. Jednak odkąd powstała pierwsza Ustawa o pielęgniarstwie z dnia 21 lutego 1935 roku ( Dz.U. 1935 Nr 27, poz. 199, art. 18, pkt 11 ) wygląd munduru określa i reguluje prawo polskie. Tak też współczesny mundur pielęgniarski, który obowiązuje podczas wykonywania pracy zawodowej ma spełniać przede wszystkim wszelkie normy 9 sanitarno – higieniczne. Materiał musi być niełatwopalny, poddający się wielokrotnemu procesowi prania, dezynfekcji i sterylizacji, nie może krępować ruchów. Pielęgniarki mają wybór co do kroju, może być zarówno spódnica jak i spodnie, góra dłuższa lub krótsza, na suwak, guziki lub napy. Kolorystyka głównie pozostaje biała, często z kolorowymi lamówkami, jednakże błękit, seledyn, granat, róż czy łosoś są też spotykane, w zależności od specyfiki oddziału lub upodobań personelu. Ważne jest aby wszystkie pielęgniarki z danego oddziału wyglądały jednakowo. Elementy munduru galowego ustalone przez Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie w dniu 28.11. 2009 roku zawierają :

„Mundur galowy pielęgniarki :

1. Czepek biały z czarnym, poziomym paskiem o szerokości 2,5 cm
2. Garsonka w kolorze popielatym, spódnica prosta o długości 2 cm poniżej
zgięcia kolanowego, żakiet lekko dopasowany, zapinany na guziki, rękaw
długi, prosty, 3 kieszenie wyszywane, kołnierz i mankiety proste, nakładane
szerokość 10 cm z usztywnionego materiału w kolorze białym.
3. Rajstopy beżowe
4. Obuwie czarne, stabilne, kryte, eleganckie, obcas do 5 cm wysokości
5. Peleryna granatowa, dłuższa od spódnicy o 2 cm
6. Rękawiczki białe
Hymn pielęgniarski powstał w 1935 roku. Napisał i skomponował go na zamówienie Zarządu Głównego PCK – Jan Kielarski. Jest to pieśń 4-zwrotkowa, o melodii marszowej, towarzysząca uczennicom pielęgniarstwa i pielęgniarkom podczas uroczystości zawodowych.
W czasie powstania warszawskiego ( 1944 r.) nuty i słowa hymnu zaginęły. W 1948 roku zostały odtworzone przez Danutę Zachaczewską – Sobolewską. Autorka zmieniła kilka słów, uzasadniając swe zmiany potrzebą odzwierciedlenia okrucieństw wojny. W 1962 roku kolejnych zmian w słowach dokonała Małgorzata Okrąglak – Lisowska, na prośbę oraz za protekcją Polskiego Towarzystwa
Pielęgniarskiego (PTP). Ostateczne zatwierdzenie słów i melodii (która została zmieniona i skomponowana przez A. Chamerskiego ) hymnu pielęgniarskiego nastąpiło w 1972 roku, tak aby jego wydźwięk był odbierany jednolicie przez społeczeństwo.

 Lampka oliwna „lampka Nightingale. Pojęcie „lampka oliwna” sięga korzeniami dziejów wojny krymskiej, podczas której to matka współczesnego pielęgniarstwa Florence Nightingale odwiedzała rannych żołnierzy porą nocną, przyświecając sobie tytułową lampką. Nightingale niosła rannym światło, spokój, otuchę, a przede wszystkim wsparcie i opiekę pielęgniarską, a dzięki umożliwieniu pracy po zmroku lampka oliwna stała się symbolem światła i oświecenia umysłowego, wiedzy, inteligencji, poznania, rozumu. Lampka Nightingale symbolizuje również źródło życzliwości i ciepła, a także niezawodności i gotowości do działania niezależnie od pory dnia i nocy. Bezpośrednio nawiązuje do postaci Florence Nightingale – założycielki pierwszej szkoły pielęgniarskiej. Stylizowana kopia lampki z zapalonym światłem towarzyszy znaczącym uroczystościom pielęgniarskim we wszystkich krajach świata. Jest treścią znaków szkół pielęgniarskich, emblematów, sztandarów oraz oprawy graficznej wydawnictw pielęgniarskich.

1. Kopaliński W, Słownik symboli, Wiedza Powszechna Warszawa 1990, ISBN 83-214-0746 http://c.wrzuta.pl/wo5930/207c54ee0001da714915ebd0/0/wl,  data wejścia 20.03.2010
2. www.pp.viamedica.pl, Zarzycka D., Dobrowolska B., Ślusarska B., „Symbole i ceremonie zawodowe pielęgniarstwa – relikt przeszłości czy wartość zawodowa?” str. 55, data wejścia 6.04.2010
3. Ślusarska B., Zarzycka D., Zahradniczek K., Podstawy pielęgniarstwa. Założenia teoretyczne, tom I, Lublin 2004, str. 47-54,

4. Stanowisko XV Krajowego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego w sprawie ustalenia wzoru munduru galowego pielęgniarki i pielęgniarza z dnia 28.11. 2009 roku.

Justyna M

Artykuł jest częścią pracy licencjackiej udostępnioną w celach edukacyjnych. Kopiowanie i publikowanie zabronione.

Leave a reply

required